Is NEN 3140 verplicht?

U komt overal tegen dat NEN 3140 wettelijk verplicht is. Dat klopt niet, en het verschil is meer dan een woordenspel: het bepaalt hoeveel vrijheid u heeft in hoe en hoe vaak u keurt.

Waar de verplichting werkelijk vandaan komt

Drie bepalingen samen maken keuren verplicht.

Arbowet artikel 3 legt de werkgever een algemene zorgplicht op voor een veilige werkplek.

Arbobesluit artikel 7.4a bepaalt dat arbeidsmiddelen die aan slijtage onderhevig zijn periodiek gekeurd moeten worden door een deskundige, met een aantoonbaar keuringsbewijs.

Arbobesluit artikelen 3.4 en 3.5 bepalen dat elektrische installaties veilig moeten zijn en dat werkzaamheden eraan alleen door deskundigen mogen worden uitgevoerd.

Wat er nergens staat is hoe u dat doet. Daar begint NEN 3140.

Wat NEN 3140 dan is

NEN 3140:2011+A3:2019 is de Nederlandse aanvulling op de Europese norm NEN-EN 50110-1 en beschrijft hoe u de bedrijfsvoering van laagspanningsinstallaties veilig inricht: wie wat mag doen, welke aanwijzingen er nodig zijn, hoe u inspecteert en met welke frequentie.

Risicobeoordeling

bepaalt volgens de norm zelf de inspectietermijn; er staat geen vast wettelijk interval in

Juridisch werkt het zo: voldoen aan NEN 3140 betekent aantoonbaar voldoen aan de zorgplicht. Niet voldoen betekent dat u zelf moet aantonen dat u het anders even goed doet. Dat is een zwaardere bewijslast, maar het is geen overtreding.

Frequentie: geen wettelijk getal

Dit is het punt waar de meeste keuringsbedrijven te kort door de bocht gaan. De norm schrijft geen vaste termijn voor, maar zegt dat de termijn volgt uit een risicobeoordeling waarin onder meer omgeving, gebruiksintensiteit en deskundigheid van gebruikers meewegen.

In de praktijk worden deze waarden gehanteerd:

Wat	Gangbare termijn
Vaste elektrische installaties in gebouwen	3 tot 5 jaar
Vast opgestelde arbeidsmiddelen	2 tot 3 jaar
Mobiel gereedschap en verplaatsbare apparatuur	jaarlijks, bij zware inzet vaker

Een kantooromgeving met licht gebruik rechtvaardigt een langere termijn dan een werkplaats. Dat mag, mits u de afweging vastlegt.

Wat u hiermee kunt

De praktische winst zit in twee dingen.

U hoeft geen vast interval te accepteren. Als een keuringsbedrijf u vertelt dat elke drie jaar wettelijk verplicht is, klopt dat niet. U mag onderbouwd afwijken, mits u de risicobeoordeling kunt tonen.

Meetdata versterkt die onderbouwing. Een installatie waarvan u continu het gedrag volgt, is beter onderbouwd dan een installatie waar u eens per drie jaar naar kijkt. Dat is geen vervanging van de keuring, want die is en blijft een veiligheidsinspectie door een deskundige. Het is wel een argument in de risicobeoordeling die de termijn bepaalt.

Waar u wel voorzichtig mee moet zijn

De vrijheid gaat één kant op. U mag onderbouwd langer wachten, maar de bewijslast ligt bij u en bij een incident wordt daar streng naar gekeken. Voor installaties waar mensen bij kunnen komen, in ruimten met kwetsbare gebruikers, of bij gebruik in een vochtige of stoffige omgeving, is oprekken zelden verstandig.

Wees ook alert op het verschil tussen inspectie van de installatie en keuring van arbeidsmiddelen. Dat zijn twee dingen met verschillende regimes, en ze worden in offertes regelmatig door elkaar gehaald.