Conditiegericht of voorspellend onderhoud: wat is het verschil eigenlijk?

Er is een Europese norm die deze begrippen precies definieert, NEN-EN 13306. Die bestaat alleen in het Duits, Engels en Frans, en er is geen Nederlandse vertaling. Dat verklaart waarom iedereen in Nederland dezelfde woorden gebruikt en er iets anders mee bedoelt.

De vier vormen, op volgorde

Correctief onderhoud. U repareert nadat het stuk is. De installatie bepaalt het moment, u reageert.

Preventief onderhoud op tijdbasis. U vervangt of onderhoudt volgens een schema, ongeacht de toestand. Dit is wat de meeste onderhoudscontracten regelen: twee keer per jaar langs, filters vervangen, aftekenen. Voorspelbaar en vaak te vroeg of te laat.

Conditiegericht onderhoud. U meet de toestand en grijpt in als die daar aanleiding toe geeft. Een filter dat vervuild is wordt vervangen, een filter dat schoon is niet. Het onderscheidende is dat de meting het moment bepaalt in plaats van de kalender.

Voorspellend onderhoud. U gebruikt de gemeten toestand plus het verloop daarvan om te schatten wanneer een storing gaat optreden, en plant daarop. Niet: dit filter is vuil. Maar: dit filter is over ongeveer zes weken aan vervanging toe, plan het in bij de ronde van volgende maand.

Waarom het verschil ertoe doet

Het verschil is niet academisch, want het bepaalt wat u kunt verwachten.

Conditiegericht onderhoud kunt u vandaag beginnen. U heeft meetwaarden nodig en iets om ze mee te vergelijken. Na een paar maanden weet u wat normaal is voor uw gebouw en ziet u afwijkingen.

Meerdere jaren

aan meetgegevens zijn nodig voordat een model betrouwbaar kan voorspellen wanneer een installatie uitvalt, omdat er storingen in de data moeten zitten om van te leren

Voorspellend onderhoud vraagt historie, en niet zomaar historie: er moeten storingen in zitten. Een model leert voorspellen door te zien wat er aan een storing voorafging. Wie na drie maanden meten claimt te kunnen voorspellen, heeft een verwachtingswaarde en geen voorspelling.

Waar de verwarring vandaan komt

De term voorspellend onderhoud komt uit de industrie, waar hij is ontstaan rond draaiende machines. Daar meet u trillingen aan een lager, u weet uit duizenden vergelijkbare lagers hoe een trillingspatroon zich ontwikkelt richting uitval, en u voorspelt. Die dataset bestaat omdat er wereldwijd miljoenen identieke lagers draaien.

In gebouwen ligt dat anders. Elke luchtbehandelingskast staat in een ander gebouw, met een ander gebruikspatroon, een andere regeling en een andere onderhoudsgeschiedenis. Er is geen grote gestandaardiseerde dataset. Dat maakt voorspellen niet onmogelijk, wel langzamer.

Wat conditiegericht nu al oplevert

Onderschat de eenvoudigere vorm niet. Het overgrote deel van wat er in gebouwen misgaat, is met meten en vergelijken te vinden:

• een installatie die meer verbruikt dan in dezelfde periode vorig jaar
• een setpoint dat na een update of onderhoudsronde is teruggesprongen
• een klimaat dat niet past bij het gebruikspatroon van de ruimte
• twee installaties die tegen elkaar in werken, verwarmen en koelen tegelijk
• een pomp die langzaam meer stroom trekt bij hetzelfde debiet

Geen daarvan vraagt om een voorspelling. Ze vragen om iemand of iets dat kijkt.

Wat u kunt vragen aan een leverancier

Als een partij voorspellend onderhoud aanbiedt, zijn dit de vragen die het onderscheid maken. Op hoeveel jaar meetgegevens is het model gebaseerd? Hoeveel storingen zitten daarin? Wat is de voorspelhorizon, dus hoeveel weken vooruit? En hoe vaak klopt de voorspelling, gemeten over de afgelopen periode?

Een eerlijk antwoord op die vier vragen zegt meer dan elke productbrochure.