Wat moet een gebouwbeheersysteem kunnen voor NEN-ISO 52120 niveau C?

De GACS-verplichting verwijst naar een norm, en dat maakt hem lastig te lezen. Deze pagina vertaalt niveau C van NEN-ISO 52120 naar wat een systeem in de praktijk moet doen, en waar bestaande installaties meestal tekortschieten.

De drie eisen, in gewone taal

Continu bewaken, registreren, analyseren en bijstellen. Het systeem houdt het energiegebruik bij, bewaart die gegevens, en trekt er conclusies uit. Het gaat om een doorlopende meting, niet om een maandstand of een jaarafrekening.

Efficiëntieverlies opsporen en melden. Dit is de eis waar het meestal op vastloopt. Het systeem moet zelf merken dat een installatie slechter gaat draaien dan hij zou moeten, en dat actief melden. Niet: de data staat er, kijk zelf maar.

Communiceren met gekoppelde bouwsystemen. Verwarming, koeling, ventilatie en waar aanwezig verlichting en opwekking moeten met elkaar kunnen praten, zodat ze niet tegen elkaar in werken.

Waarom bestaande systemen vaak niet voldoen

De meeste gebouwbeheersystemen zijn gebouwd om te regelen, niet om te beoordelen. Ze zetten een klep open, ze houden een temperatuur aan, ze schakelen op een tijdschema. Dat doen ze prima, en dat blijven ze doen.

Wat ze niet doen is de vraag beantwoorden of de installatie nog draait zoals verwacht. Een pomp die langzaam meer stroom trekt, een warmtewisselaar die vervuilt, een setpoint dat na een onderhoudsronde is teruggesprongen naar de fabrieksinstelling: dat zijn allemaal zaken die een regelsysteem netjes uitvoert zonder er iets van te vinden.

Wat dit betekent voor een bestaande situatie

U hoeft in de meeste gevallen geen nieuw gebouwbeheersysteem. Het systeem dat er staat blijft de installaties aansturen. Wat erbij moet is de laag die de data uitleest, vergelijkt met een verwacht patroon, en afwijkingen signaleert.

Dat kan op twee manieren. Sommige leveranciers bieden een uitbreidingsmodule op hun eigen systeem. Het alternatief is een analyselaag die via koppelingen de data ophaalt uit de systemen die er al zijn, ongeacht het merk. Dat tweede is meestal goedkoper en het bindt u niet aan één leverancier.

De praktische toets

Loop deze vier vragen langs voor uw huidige systeem:

1. Worden meetwaarden bewaard, of alleen actueel getoond?
2. Wordt er iets vergeleken met een verwachting, of ziet u alleen wat er is?
3. Krijgt iemand een melding als een installatie afwijkt, of moet iemand ernaar zoeken?
4. Weten de systemen van verwarming, koeling en ventilatie van elkaar wat ze doen?

Vier keer ja betekent dat u waarschijnlijk voldoet. Bij een nee op vraag 2 of 3 zit het gat op de plek waar de verplichting het scherpst is.

Aantoonbaarheid

De handhaving ligt bij gemeenten en omgevingsdiensten. In de praktijk zult u moeten kunnen laten zien dát het systeem doet wat de norm vraagt, niet alleen dat u het heeft aangeschaft. Bewaar daarom de meetgegevens en de meldingen die eruit komen. Een systeem dat een jaar aan gegevens en signaleringen kan tonen, is eenvoudiger te verantwoorden dan een systeem waarvan alleen de aanschafnota er is.