Geldt de GACS-verplichting voor mijn gebouw?

Veel gebouweigenaren weten niet dat deze verplichting bestaat. Ze is per 1 januari 2026 ingegaan, ze is niet breed aangekondigd, en ze raakt precies de gebouwen waar het onderhoud vaak bij een externe partij is belegd. Deze pagina legt uit voor wie hij geldt en wat er dan van u wordt verwacht.

De drempel: 290 kW

De verplichting geldt voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsysteem met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW. Het gaat om het opgestelde vermogen van het systeem, niet om het werkelijke verbruik.

Een gebouw is een utiliteitsgebouw als de woon- of zorgfunctie niet meer dan de helft van de gebruiksoppervlakte beslaat. Kantoren, scholen, sporthallen, hotels en de meeste zorglocaties vallen daaronder.

290 kW

is de drempel waarboven een utiliteitsgebouw sinds 1 januari 2026 een gebouwautomatiserings- en controlesysteem moet hebben

Twijfelt u of u eroverheen gaat? Tel het nominaal vermogen op van de ketels, warmtepompen en koelmachines die het gebouw bedienen. Bij één ketelhuis dat meerdere gebouwen voedt, telt het vermogen van dat systeem. Staat er 300 kW aan ketelvermogen, dan valt u eronder, ook als u in de praktijk nooit meer dan de helft gebruikt.

Wie verantwoordelijk is

De verplichting ligt bij de gebouweigenaar. Dat is een belangrijk punt bij verhuurde panden, want de huurder kan de installatie in dagelijks beheer hebben zonder dat de plicht bij hem ligt. Afspraken in een huurcontract verschuiven de wettelijke verantwoordelijkheid niet.

Toezicht en handhaving liggen bij de gemeente, in de praktijk uitgevoerd door de omgevingsdienst. Zij kunnen naleving afdwingen met een last onder dwangsom.

Wat het systeem moet kunnen

De wet toetst aan NEN-ISO 52120 en vraagt minimaal niveau C. In gewone taal komt het hierop neer:

• het energiegebruik continu bewaken, registreren, analyseren en bijstellen
• efficiëntieverlies in installaties opsporen en melden
• kunnen communiceren met de gekoppelde technische bouwsystemen

Die tweede eis wordt het vaakst over het hoofd gezien. Een systeem dat netjes verbruik logt maar niet signaleert wanneer een installatie slechter gaat draaien, voldoet niet. Wat er precies onder niveau C valt staat in een apart artikel.

Wat als u al een gebouwbeheersysteem heeft

Veel gebouwen boven de 290 kW hebben al een regeling of een gebouwbeheersysteem. Dat is niet hetzelfde als voldoen. De meeste bestaande systemen sturen wel aan, maar analyseren niet en melden geen efficiëntieverlies. Het verschil zit in de analyselaag, niet in de aansturing.

Praktisch betekent dat vaak: het bestaande systeem blijft staan, en er komt een laag bovenop die de data uitleest, vergelijkt met wat verwacht mag worden, en afwijkingen meldt. Dat is aanzienlijk goedkoper dan een nieuw gebouwbeheersysteem.

Wat u nu kunt doen

1. Zoek per gebouw het nominaal vermogen op van verwarming en koeling. Dat staat op de installatiegegevens of in het onderhoudscontract.
2. Zet de gebouwen die boven 290 kW uitkomen apart. Die vallen nu al onder de verplichting.
3. Kijk bij die gebouwen of het aanwezige systeem meer doet dan aansturen: registreert het, analyseert het, en meldt het afwijkingen?
4. Zet ook de gebouwen tussen 70 en 290 kW op een lijst. Die krijgen in 2030 dezelfde plicht, en dat is dichterbij dan het lijkt.

Een kanttekening

De Nederlandse invulling van de bredere Europese richtlijn is nog niet op alle punten uitgewerkt. Wat hierboven staat over de 290 kW-drempel en de eisen aan het systeem is geldend recht sinds 1 januari 2026. Van wat er in 2030 en later verandert is de richting duidelijk, maar niet elk detail. Wij houden deze pagina bij; de controledatum bovenaan geeft aan wanneer dat voor het laatst is gebeurd.